ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ, ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ
Πολλές φορές με έχουν ρωτήσει ασθενείς μου πόσο επικίνδυνη είναι η ακτινογραφία που τους έκανα για να διαπιστώσω διάφορες παθολογικές καταστάσεις στην περιοχή του κεφαλιού. Αυτές οι ανησυχίες των ασθενών θεωρούνται βάσιμες, διότι η ακτινοβολία που χρησιμοποιούμε για να διαγνώσουμε στην ιατρική είναι καρκινογόνα και πρέπει να γίνεται με γνώση όλων των δεδομένων από τον ιατρό αλλά και από τον ασθενή. Με την αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης(πόσα χρόνια αναμένεται να ζήσουμε), το ανθρώπινο σώμα γερνώντας,κάνει λάθος ευκολότερα στην αναπλήρωση των ιστών του και ευκολότερα δημιουργούνται «μη φυσιολογικά κύτταρα», τα καρκινικά. Αυτά τα λάθη, στην παρουσία καρκινογόνων παραγόντων γίνονται συχνότερα . Στις μικρές ηλικίες, ο οργανισμός έχει την δυνατότητα να επιδιορθώνει τα μικρά αυτά λάθη, στην αναπαραγωγή των κυττάρων του. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο πεθαίνουν μόνο στις ΗΠΑ 15-20 χιλιάδες άτομα από καρκίνο και αυτό θα αυξάνεται όσο μεγαλώνει το προσδόκιμο επιβίωσης.
Σήμερα έχουν αναγνωρισθεί αρκετές εκατοντάδες ουσίες που είναι καρκινογόνες ή πιθανόν καρκινογόνες. Η βενζίνη, το κάπνισμα τσιγάρων, η ιονίζουσα ακτινοβολία, οι αφλατοξίνες, οι διοξίνες. Ακόμα και η παραδοσιακή μας σούβλα, ενοχοποιείται.
Η ιατρική ακτινοβολία, δηλαδή αυτή που δεχόμαστε για ιατρικούς σκοπούς είναι ένα μικρό κομμάτι της ιονίζουσας ακτινοβολίας που δεχόμαστε από διάφορες φυσικές πηγές. Αυτές οι πηγές είναι ακτινοβολία από το διάστημα,(εδώ είναι που έχει σημασία το προστατευτικό στρώμα του όζοντος),η ηλιακή ακτινοβολία και η «περιρρέουσα ακτινοβολία» από την γη που μπορεί να αναδύεται απευθείας από πετρώματα(γρανίτης, σχιστόλιθοι) ή με την μορφή αερίου(ραδόνιο). Υπολογίζεται ότι η δόση ιονίζουσας ακτινοβολίας που δέχεται ένας επιβάτης που πετά με εμπορικό αεροσκάφος στα 10,000 μέτρα στην πτήση Λάρνακα-Αθήνα-Λάρνακα είναι περισσότερη από την δόση που παίρνει από μια οδοντιατρική ακτινογραφία κάτω γομφίου . Η πτήση Λάρνακας-Λονδίνου ισοδυναμεί με 4 τέτοιες ακτινογραφίες. Όσο πιο ψηλά ανεβαίνει ένα αεροσκάφος τόσο περισσότερη ακτινοβολία προσλαμβάνει. Αυτή την αλληλεπίδραση με το μεταλλικό περίβλημα των αεροσκαφών έλαβε υπόψη η κατασκευάστρια εταιρεία αεροσκαφών Boeing και στα νέα αεροσκάφη, τοποθέτησε μη μεταλλικό περίβλημα(carbon). Αναλύοντας τα δεδομένα αυτά βρίσκει κανείς αστείο να ασχολούμαστε με την μη ιονίζουσα ακτινοβολία (κινητή τηλεφωνία,αντένες τηλεόρασης,μικροκύματα) που δεν διαθέτει την ικανότητα να επηρεάσει σοβαρά τα κύτταρα μας.
Υπολογίζεται ότι σήμερα πεθαίνουν από καρκίνο των πνευμόνων λόγω εισπνοής ραδονίου που συσσωρεύεται στα σπίτια μας,το 10% των συνολικών καρκίνων. Αυτό αποτελεί την δεύτερη μεγαλύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο του πνεύμονα, μετά το κάπνισμα. Η Αμερικανική επιτροπή Περιβάλλοντος συστήνει όλα τα παλιά σπίτια να ελέγχονται για αυτό το αέριο. Οι πλέον επικίνδυνοι χώροι είναι τα υπόγεια, περισσότερο στα νέα κτίρια που κτίζονται με καλή μόνωση. Συστήνεται τα υπόγεια να κλείνονται αεροστεγώς ή να εξαερίζονται τακτικά με άντληση του αέρα από αυτά. Τυχαία ανακαλύφθηκε σε ένα υπόγειο στην Πενσυλβάνια, ποσότητα ραδονίου που εξισούτο με την βλαβερή επίδραση καπνίσματος 135 πακέτων τσιγάρων την ημέρα ! Στην Κύπρο με βάση μια μελέτη του Πανεπιστημίου της Κύπρου το ραδόνιο στο νερό και τον αέρα είναι χαμηλό, 11 (+/-8)Bq/m3, αλλά αυτές οι μετρήσεις δεν μπορούν να ισχύουν για το κάθε σπίτι και υπόγειο. Όσο πιο ψηλά ανεβαίνει κάποιος σε πολυκατοικία τόσο λιγοστεύει αυτός ο κίνδυνος και όσο πιο χαμηλά κατεβαίνει τόσο μεγαλώνει, επειδή το ραδόνιο είναι βαρύτερο από τον αέρα και μαζεύεται στα υπόγεια.
Προσοχή επίσης πρέπει να δίνεται στις αξονικές τομογραφίες διότι χρειάζονται τεράστια δόση ( μέχρι 1000 φορές την δόση μιας πανοραμικής ακτινογραφίας ή μέχρι 500 φορές τη δόση μιας πτήσης στο Λονδίνο) και δεν πρέπει οι ασθενείς να ζητούν μόνοι την διενέργεια τέτοιων ακτινογραφιών. Εναλλακτική διαγνωστική λύση είναι η Μαγνητική τομογραφία(MRI) που δεν είναι ακτινογραφία και σε μαλακούς ιστούς δίνει συγκρίσιμα αποτελέσματα. Με τελευταία δεδομένα ο κίνδυνος να αναπτυχθεί καρκίνος εξαιτίας ιατρικής ακτινοβολίας(ειδικά αξονικής τομογραφίας) είναι γύρω στο 1-2% και συγκρίνεται με την δόση που πήραν αυτοί που επέζησαν από το ολοκαύτωμα στην Ιαπωνία.
Η πιθανότητα να αναπτυχθεί καρκίνος από έκθεση σε ιονίζουσα ακτινοβολία είναι γενικά μικρός αλλά, επηρεάζεται τουλάχιστο από:
Α. Την δόση ( η ακτινοβολία αυξάνεται όσο μεγαλύτερη είναι η δόση).
Β. την ηλικία που πρωτοεκτέθηκε το άτομο (σε παιδική ηλικία έκθεση αυξάνει τον κίνδυνο, λόγω της έντονης αναπαραγωγής όλων των κυττάρων στην παιδική ηλικία, άρα αυξημένης πιθανότητας «λάθους») και
Γ. οι γυναίκες είναι περισσότερο ευαίσθητες από τους άνδρες για την ίδια δόση και ηλικία.
Συστήνεται στους ασθενείς να κρατούν ιστορικό των ιατρικών εξετάσεων ακτινογραφίας που έχουν διενεργήσει για όλη τους την ζωή, να ενημερώνουν όλους τους ιατρούς τους για τις παλιές ακτινογραφίες που έχουν κάνει, να φυλάσσουν τις παλιές ακτινογραφίες και να τις φέρνουν στους ιατρούς και επίσης να ενημερώνουν τους ιατρούς εάν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης.
